You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.

انفاق، تنها راه درمان مال ‏دوستی بخش چهارم

انفاق، تنها راه درمان مال ‏دوستی بخش چهارم

انفاق، تنها راه درمان مال ‏دوستی بخش چهارم

خدای سبحان، از هر راه ممکن، بیماری خطرناک مال ‏دوستی را به بشر می‏ شناساند و با جدال احسن یا موعظه یا برهان و گاهی نیز از راه تهدید یا تشویق و تحبیب، انسان را به اصلاح و درمان آن فرا می‏ خواند و تنها راه درمان را انفاق فی سبیل الله می‏ داند.

خدای سبحان برای درمان بیماری مال‏ دوستی که مانع هر خیر و زمینه‏ ساز نفاق است، چنین می ‏فرماید: «وَأَنْفِقُوا مِنْ مَا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ فَيَقُولَ رَبِّ لَوْلَا أَخَّرْتَنِي إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ فَأَصَّدَّقَ وَأَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ؛ و از آنچه روزى شما گردانيده‏ ايم انفاق كنيد پيش از آنكه يكى از شما را مرگ فرا رسد و بگويد پروردگارا چرا تا مدتى بيشتر [اجل] مرا به تاخير نينداختى تا صدقه دهم و از نيكوكاران باشم.»(1)

نکته ها

در آيه هفتم، منافقان مى ‌گفتند: به ياران پيامبر كمك نكنيد تا دور او را خلوت كنند. شايد اين آيه براى خنثى كردن طرح آنان، به مؤمنان مى ‌گويد: شما كه ايمان داريد به مؤمنان كمك كنيد تا دور حضرت خالى نشود.

اگر انسان، مرگ و قيامت را باور كند، خيلى راحت انفاق مى‌ كند. قرآن، چندين بار براى ايجاد انگيزه انفاق، مسئله معاد و قيامت را مطرح كرده است، از جمله این آیه شریفه که مى‌ فرمايد: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا بَيْعٌ فِيهِ وَلَا خُلَّةٌ وَلَا شَفَاعَةٌ وَالْكَافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ؛ اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد از آنچه به شما روزى داده‏ ايم انفاق كنيد پيش از آنكه روزى فرا رسد كه در آن نه داد و ستدى است و نه دوستى و نه شفاعتى و كافران خود ستمكارانند.»(2)

ابن عباس مى‌ گويد: «إبن عبّاس (رحمة الله علیه) مَا مِنْ أَحَدٍ یَمُوتُ وَ کَانَ لَهُ مَالٌ فَلَمْ یُؤَدِّ زَکَاتَهُ وَ أَطَاقَ الْحَجَّ فَلَمْ یَحُجَّ إِلَّا سَأَلَ الرَّجْعَهًَْ عِنْدَ الْمَوْتِ؛ هیچ‌کسی نیست که ثروتمند باشد و زکات آن مال را نداده باشد و نیز توانایی حج را دارا بوده، ولی آن را به‌جای نیاورده باشد، مگر اینکه وقتی بمیرد.»(3)

اين درخواستِ فرصت در لحظه مرگ، براى كسانى است كه زكات مال‌ خود را نداده‌اند يا مستطيع بوده، ولى حج انجام نداده‌ اند.

تقاضاى مهلت و بازگشت به دنيا پذيرفته نيست، نه در آستانه مرگ، كه آيه 100 سوره مؤمنون و اين آيه مى‌ فرمايد و نه در قيامت كه دوزخيان مى‌ گويد: «رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْهَا فَإِنْ عُدْنَا فَإِنَّا ظَالِمُونَ؛ پروردگارا ما را از اينجا بيرون بر پس اگر باز هم [به بدى] برگشتيم در آن صورت ستمگر خواهيم بود.»(4)

امام باقر (عليه السلام) با استناد به آيه‌ «وَ لَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْساً»، فرمود: «عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) قال: إِنَّ عِنْدَ اللَّهِ کُتُباً مَوْقُوتَهًًْ یُقَدِّمُ مِنْهَا مَا یَشَاءُ وَ یُؤَخِّرُ فَإِذَا کَانَ لَیْلَهًُْ الْقَدْرِ أَنْزَلَ اللَّهُ فِیهَا کُلَّ شَیْءٍ یَکُونُ إِلَی لَیْلَهًٍْ مِثْلِهَا وَ ذَلِکَ قَوْلُهُ لَنْ یُؤَخِّرَ اللهُ نَفْساً إِذا جاءَ أَجَلُها إِذَا أَنْزَلَ وَ کَتَبَهُ کُتَّابُ السَّمَاوَاتِ وَ هُوَ الَّذِی لَا یُؤَخِّرُهُ؛ امام باقر (علیه السلام)- ابوبصیر نقل می‌کند که امام باقر (علیه السلام) درباره‌ی این آیه: وَ لَنْ یُؤَخِّرَ اللهُ نَفْساً إِذا جاءَ أَجَلُها [فرمود]: «نزد خداوند نوشته هایی موقّت است که هر کدام را بخواهد پیش یا پس اندازد. پس وقتی که شب قدر شود خداوند هر چیزی را که تا شب قدر سال آینده می شود نازل می کند و این است معنی قول خدا که فرمود: «وَ لَنْ یُؤَخِّرَ اللهُ نَفْساً إِذا جاءَ أَجَلُها» یعنی وقتی اجلش نازل شد و کاتبان آسمان ‌ها آن را نوشتند. و این اجلی است که خدا به تأخیرش نمی ‌افکند.»(5)

پیام ها

1. براى دعوت مردم به كار خير، بسترسازى كنيد. «أَنْفِقُوا ... مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ‌» (فرا رسيدن مرگ و نداشتن فرصت بازگشت و التماس براى تأخير مرگ را يادآورى كنيد).

2. آنچه داريم از خداست نه از خودمان. «رَزَقْناكُمْ»

3. علاج واقعه قبل از وقوع بايد كرد. «مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ» (با فرا رسيدن مرگ راه عمل بسته مى ‌شود)

4. مرگ، بى‌خبر مى‌ رسد و قابل تأخير نيست. «يَأْتِيَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ‌ ... لَوْ لا أَخَّرْتَنِي‌»

5. ثروتمندانى كه در زمان حيات خود، اهل انفاق نبوده ‌اند، به هنگام مرگ، تأسف بسيار خواهند خورد. «رَبِّ لَوْ لا أَخَّرْتَنِي‌ ... فَأَصَّدَّقَ‌»

6. نشانه شايستگى و صالح بودن، انفاق به محرومان است. «أَكُنْ مِنَ الصَّالِحِينَ»(6)

بنابراین انسان نباید مانند قارون بیندیشد که اموال را خودش فراهم آورده: «قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِنْدِي أَوَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ قَدْ أَهْلَكَ مِنْ قَبْلِهِ مِنَ الْقُرُونِ مَنْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُ قُوَّةً وَأَكْثَرُ جَمْعًا وَلَا يُسْأَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ؛ [قارون] گفت من اينها را در نتيجه دانش خود يافته‏ ام آيا وى ندانست كه خدا نسلهايى را پيش از او نابود كرد كه از او نيرومندتر و مال‏ اندوزتر بودند و[لى اين گونه] مجرمان را [نيازى] به پرسيده شدن از گناهانشان نيست.»(7)

زیرا اموال را خدا به او روزی داده است: «مِمَّا رَزَقْنَاكُمْ» و به او می‏ گوید: برای دفع شرّ مال‏ دوستی و نفاق، از مال خدا که به تو امانت سپرده شده، در راه او انفاق کن تا خود را درمان کنی: «وَلْيَسْتَعْفِفِ الَّذِينَ لَا يَجِدُونَ نِكَاحًا حَتَّى يُغْنِيَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَالَّذِينَ يَبْتَغُونَ الْكِتَابَ مِمَّا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ وَلَا تُكْرِهُوا فَتَيَاتِكُمْ عَلَى الْبِغَاءِ إِنْ أَرَدْنَ تَحَصُّنًا لِتَبْتَغُوا عَرَضَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَنْ يُكْرِهْهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مِنْ بَعْدِ إِكْرَاهِهِنَّ غَفُورٌ رَحِيمٌ؛ و كسانى كه [وسيله] زناشويى نمى‏ يابند بايد عفت ورزند تا خدا آنان را از فضل خويش بى ‏نياز گرداند و از ميان غلامانتان كسانى كه در صددند با قرارداد كتبى خود را آزاد كنند اگر در آنان خيرى [و توانايى پرداخت مال] مى‏ يابيد قرار بازخريد آنها را بنويسيد و از آن مالى كه خدا به شما داده است به ايشان بدهيد [تا تدريجا خود را آزاد كنند] و كنيزان خود را در صورتى كه تمايل به پاكدامنى دارند براى اينكه متاع زندگى دنيا را بجوييد به زنا وادار مكنيد و هر كس آنان را به زور وادار كند در حقيقت ‏خدا پس از اجبار نمودن ايشان [نسبت به آنها] آمرزنده مهربان است.»(8) پیش از فرارسیدن مرگ کاری بکنید که لحظه مرگ به تأخیر نمی‏ افتد تا کسی به فکر جبران باشد: «وَلَنْ يُؤَخِّرَ اللَّهُ نَفْسًا إِذَا جَاءَ أَجَلُهَا وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ؛ و[لى] هر كس اجلش فرا رسد هرگز خدا [آن را] به تاخير نمى‏ افكند و خدا به آنچه مى ‏كنيد آگاه است.»(9)

شفاء خواستن از طریق دعا

پی نوشت:

1. سوره منافقون، آیه10.

2. سوره بقره، آيه 254.

3. بحرانى، سيد هاشم بن سليمان‏، البرهان في تفسير القرآن‏، ج‏5، ص 389.

4. سوره مؤمنون، آیه 107.

5. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى،‏ بحار الأنوار( ط- بيروت)، ج‏4، ص 102.

6. قرائتی، محسن، تفسير نور(10جلدى)، جلد 10، ص64 ـ 66.

7. سوره قصص، آیه78.

8. سوره نور، آیه33.

9. سوره منافقون، آیه11.

شفاء خواستن از طریق دعا

منابع:

1. قرآن.

2. بحرانى، سيد هاشم بن سليمان‏، البرهان في تفسير القرآن‏، محقق / مصحح: قسم الدراسات الإسلامية مؤسسة البعثة، قم‏، ناشر: مؤسسه بعثه‏، چاپ اول‏، 1374ش‏.

3. قرائتی، محسن، تفسير نور(10جلدى)، ج10، تهران ـ ایران، ناشرمرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ، 1388ش.

3. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى،‏ بحار الأنوار( ط- بيروت)، محقق / مصحح: جمعى از محققان‏، بيروت، ناشر: دار إحياء التراث العربي‏، چاپ دوم، 1403ق‏.

منبع و مأخذ: دانشنامه قرآن و حدیث/ قرائتی تفسیر نور/ فرآوری توسط حسن زاده.

مطالب مرتبط
موشن گرافی

موشن گرافی

معرفی مجمع حامیان جامعه نخبگانی علوم اسلامی و انسانی